Türkçe · Sözcük yapısı · Ortaokul · LGS
Yapı Bakımından Sözcükler
Sözcükler yapılarına göre üçe ayrılır: yapım eki almamış basit, yapım eki almış türemiş ve iki sözcüğün birleşmesiyle oluşmuş birleşik sözcükler.
Ne zaman kullanılır?
- Basit sözcük: Yapım eki almamış sözcük. Çekim eki alabilir: ev, evler, evlerimizden, geldiler. (Hepsi basittir.)
- Türemiş sözcük: En az bir yapım eki almış sözcük: evli, gözlük, yazar, sevgi, sulamak.
- Birleşik sözcük: İki ya da daha fazla sözcüğün birleşip yeni bir anlam kazanması: ayakkabı, hanımeli, kahverengi, Kuşadası, bilgisayar.
- Birleşik fiiller de birleşik sözcüktür: yardımcı fiille (yardım etmek, kaybolmak), anlamca kaynaşmış birleşik fiiller (vazgeçmek, öngörmek), kurallı birleşik fiiller (yapabilmek, düşüverdi, yazadurmak).
Yapı
| Basit | kök (+ çekim ekleri) | kitap, kitaplarım |
|---|---|---|
| Türemiş | kök + yapım eki (+ çekim ekleri) | kitapçı, kitaplık |
| Birleşik | sözcük + sözcük | ayakkabı, yapabilmek |
Örnekler
- Bahçelerimizdeki çiçekler soldu.bahçelerimizdeki: basit (yalnız çekim ekleri)
- Kitaplıktaki romanı bitirdim.kitaplık: türemiş (-lık yapım eki)
- Kahverengi ayakkabılarını giydi.kahverengi, ayakkabı: birleşik
- Bu soruyu çözebilir misin?çözebilmek: birleşik fiil (yeterlilik)
Sık yapılan hatalar
- ✗ "Kitaplarımızdan" türemiş bir sözcüktür.✓ "Kitaplarımızdan" basit bir sözcüktür.Aldığı eklerin hepsi çekim ekidir.
- ✗ Birleşik sözcükler her zaman bitişik yazılır.✓ Birleşik sözcüklerin bir kısmı ayrı yazılır.yardım etmek, fark etmek ayrı yazılır ama birleşik fiildir.
- ✗ "Gözlükçü" birleşik sözcüktür.✓ "Gözlükçü" türemiş sözcüktür.İki ayrı sözcük birleşmemiş, göz köküne iki yapım eki gelmiş.