Türkçe · Sözcük yapısı · Ortaokul · LGS
Ek Fiil (Ek Eylem)
İsim soylu sözcükleri yüklem yapan ve basit zamanlı fiilleri birleşik zamanlı yapan ek: -dir, -di (idi), -miş (imiş), -se (ise).
Ne zaman kullanılır?
- Birinci görevi: İsim soylu sözcükleri (isim, sıfat, zamir, zarf) yüklem yapar: Hava soğuk-tu. Kardeşim öğretmen-miş. Bu kitap benim-dir.
- İkinci görevi: Basit zamanlı fiillere gelerek birleşik zamanlı fiil yapar: geliyor-du, okuyacak-mış, gelir-se.
- Ek fiilin dört biçimi: geniş zaman (-dır, -dir: öğrencidir), hikâye (-dı, -di / idi: öğrenciydi), rivayet (-mış, -miş / imiş: öğrenciymiş), şart (-sa, -se / ise: öğrenciyse).
- Ek fiil ayrı da yazılabilir: öğrenci idi, güzel imiş, evde ise. Olumsuzu değil ile yapılır: Öğrenci değildi.
Yapı
| Geniş zaman | isim + -dır/-dir | Sınav yarındır. |
|---|---|---|
| Hikâye | isim + -dı/-di (idi) | Hava güzeldi. |
| Rivayet | isim + -mış/-miş (imiş) | Çok zenginmiş. |
| Şart | isim + -sa/-se (ise) | Hastaysan dinlen. |
| Birleşik zaman | fiil + kip + ek fiil | Okuyordum, gelecekmiş, bilirse |
Örnekler
- Dedem gençliğinde çok çalışkanmış.çalışkan (sıfat) + mış: ek fiil yüklem yapmış
- Ben o gün evdeydim.evde + y + di + m: hikâye
- Sabah erkenden kalkıyordum.kalkıyor + du + m: birleşik zaman (şimdiki zamanın hikâyesi)
- Yorgunsan biraz uzan.yorgun + sa + n: şart
Sık yapılan hatalar
- ✗ "Geldi" sözcüğündeki -di ek fiildir.✓ "Geldi"deki -di görülen geçmiş zaman kip ekidir.Ek fiil isim soylu sözcüklere ya da çekimli fiillere gelir; burada doğrudan fiil köküne gelmiş.
- ✗ "Öğretmen değil" cümlesinde ek fiil yoktur.✓ Olumsuz isim cümlelerinde "değil" kullanılır; ek fiil ona gelir: değildi, değilmiş.Değil + di: ek fiil.
- ✗ "Yağmurluymuş" türemiş bir yapı değildir.✓ "Yağmurlu" türemiş, "-muş" ise ek fiildir.-lu yapım eki, -muş ek fiilin rivayeti.