Türkçe · Sözcük yapısı · Ortaokul · LGS

Kök ve Ekler (Yapım ve Çekim Ekleri)

Sözcüğün anlamlı en küçük parçası kök, yeni sözcük türeten yapım ekleri ve sözcüğe cümlede görev kazandıran çekim ekleri.

Ne zaman kullanılır?

Kök: Sözcüğün parçalanamayan, anlamlı en küçük bölümü. İsim kökü: göz, su, ev. Fiil kökü: gör-, yaz-, gel-. Bazı kökler hem isim hem fiildir: boya, ekşi, tat.
Gövde: Kökün yapım eki almış hâli: göz-lük, yaz-ı, sev-gi.
Yapım ekleri sözcüğün anlamını değiştirip yeni bir sözcük türetir. Dört türü vardır: isimden isim (balık-çı, ev-li, su-suz), isimden fiil (su-la-, baş-la-), fiilden isim (sev-gi, yaz-ı, seç-im, dur-ak), fiilden fiil (yap-tır-, yaz-ıl-, gör-üş-).
Çekim ekleri anlamı değiştirmez, sözcüğe cümlede görev kazandırır: çoğul (-lar), hâl (-ı, -a, -da, -dan), iyelik (-ım, -ın), ilgi (-ın) ekleri; fiillerde kip ve kişi ekleri (gel-di-m).
Sıra her zaman şöyledir: kök + yapım ekleri + çekim ekleri. göz-lük-çü-ler-den

Kök	anlamlı en küçük parça	göz
Gövde	kök + yapım eki	gözlük, gözlükçü
Yapım eki	yeni sözcük türetir	-lık, -çı, -la, -gı, -ı
Çekim eki	anlamı değiştirmez, görev verir	-ler, -den, -im, -di

gözlükçülerden = göz (kök) + lük + çü (yapım) + ler + den (çekim)İki yapım, iki çekim eki
yazılar = yaz- (fiil kökü) + ı (fiilden isim) + lar (çoğul)Fiilden türemiş isim
sulamak = su (isim kökü) + la (isimden fiil) + mak (mastar)İsimden fiil yapım eki
geldim = gel- (kök) + di (kip) + m (kişi)Sadece çekim ekleri

✗ "Evler" türemiş bir sözcüktür.✓ "Evler" basit bir sözcüktür.-ler çekim ekidir; yeni sözcük türetmez.
✗ "Yazı" kelimesinin kökü "yazı"dır.✓ Kökü "yaz-"dır.-ı, fiilden isim yapan bir yapım ekidir.
✗ Çekim ekleri yapım eklerinden önce gelir.✓ Yapım ekleri çekim eklerinden önce gelir.göz-lük-ler, gözler-lük değil.