Türkçe · Sözcük türleri · Ortaokul · LGS
Fiiller (Eylemler)
İş, oluş ya da durum bildiren, kip ve kişi ekleri alarak çekimlenen sözcükler. Anlamlarına göre iş, durum ve oluş fiilleri.
Ne zaman kullanılır?
- Fiiller -mak/-mek mastar ekiyle sözlükte yer alır: okumak, gelmek. Fiil kökü bu ek atılınca kalan kısımdır: oku-, gel-.
- İş (kılış) fiili: Bir nesneyi etkiler, "neyi?" sorusuna cevap alabilir: kitabı okumak, kapıyı açmak, ekmeği kesmek.
- Durum fiili: Nesne almaz, öznenin içinde bulunduğu durumu anlatır: uyumak, oturmak, gülmek, yatmak, ağlamak.
- Oluş fiili: Zamanla kendiliğinden gerçekleşen değişimi anlatır: büyümek, sararmak, acıkmak, yaşlanmak, kızarmak, solmak.
- Fiil, kip ve kişi ekleri alarak çekimlenir: gel-di-m, gel-ecek-sin, gel-se-k. Bu çekimli fiiller cümlede yüklem olur.
Yapı
| İş | neyi? sorusuna cevap var | Mektubu yazdı. |
|---|---|---|
| Durum | nesne yok, süreklilik | Bütün gün uyudu. |
| Oluş | kendiliğinden değişim | Yapraklar sarardı. |
| Çekimli fiil | kök + kip + kişi | oku-yor-uz |
Örnekler
- Annem kekleri fırına koydu.koymak: iş fiili (neyi? kekleri)
- Çocuk derin derin uyuyor.uyumak: durum fiili
- Kış gelince ağaçların yaprakları döküldü.dökülmek: oluş fiili
- Bebek çok çabuk büyüdü.büyümek: oluş fiili
Sık yapılan hatalar
- ✗ "Koşmak" iş fiilidir çünkü bir eylem yapılıyor.✓ "Koşmak" durum fiilidir.Nesne almaz (neyi koştu? sorulamaz). İş fiili olması için bir nesneyi etkilemesi gerekir.
- ✗ "Acıkmak" durum fiilidir.✓ "Acıkmak" oluş fiilidir.Kişinin isteği dışında, zamanla kendiliğinden gerçekleşen bir değişim.
- ✗ Mastarlı hâl (okumak) çekimli fiildir.✓ "Okumak" fiilin mastar hâlidir, çekimli değildir.Çekimli fiil kip ve kişi eki alır: okudum.