Türkçe · Sözcük türleri · Ortaokul · LGS
Edat, Bağlaç ve Ünlem
Tek başına anlamı olmayan ama cümlede görev üstlenen edatlar ve bağlaçlar ile duyguları anlatan ünlemler. En sık karıştırılan ikili: "ile" edat mı, bağlaç mı?
Ne zaman kullanılır?
- Edat (ilgeç): Kendinden önceki sözcükle bir öbek kurar, anlam ilişkisi (amaç, benzerlik, araç, karşılaştırma) kurar: gibi, için, ile, kadar, göre, sanki, dolayı, beri, doğru, karşı, üzere. Senin için geldim. Kar gibi beyaz.
- Bağlaç: Eş görevli sözcükleri ya da cümleleri birbirine bağlar: ve, ile, ama, fakat, ancak, çünkü, de/da, ki, ya da, veya, hem...hem, ne...ne, ya...ya, oysa, yoksa, madem.
- Ünlem: Sevinç, korku, şaşırma gibi duyguları ya da seslenmeyi anlatır: Ah, eyvah, aferin, hey, yaşasın, of, vay. Ardından genellikle ünlem işareti gelir.
- "ile" testi: Yerine "ve" konabiliyorsa bağlaç: Ali ile Ayşe geldi → Ali ve Ayşe geldi. Konamıyorsa edat: Kalemle yazdı (araç), Annesiyle gitti (birliktelik).
Yapı
| Edat | sözcük + edat → öbek | Kardeşim kadar uzun · Okul için |
|---|---|---|
| Bağlaç | sözcük/cümle + bağlaç + sözcük/cümle | Çay ve simit · Geldi ama konuşmadı. |
| Ünlem | duygu / seslenme | Eyvah, geç kaldık! · Hey, buraya bak! |
Örnekler
- Sabaha kadar ders çalıştı.kadar: edat (zaman sınırı)
- Hem okuyor hem çalışıyor.hem...hem: bağlaç
- Yağmur yağdığı için maç ertelendi.için: edat (sebep)
- Aferin, çok güzel yapmışsın!aferin: ünlem
Sık yapılan hatalar
- ✗ "Arabayla geldi." cümlesinde "ile" bağlaçtır.✓ "ile" burada edattır.Yerine "ve" konamaz; araç bildiriyor.
- ✗ "Ben de geleceğim." cümlesinde "de" bulunma ekidir.✓ "de" burada bağlaçtır.Bağlaç olan de/da ayrı yazılır; cümleden çıkarınca anlam daralır ama cümle bozulmaz.
- ✗ "Gibi" bağlaçtır.✓ "Gibi" edattır.Benzerlik ilgisi kurar, sözcük ya da cümle bağlamaz.