Türkçe · Anlam bilgisi · Ortaokul · LGS
Sözcükte Anlam
Gerçek, yan, mecaz ve terim anlam; eş anlamlı, zıt anlamlı ve eş sesli sözcükler.
Ne zaman kullanılır?
- Gerçek (temel) anlam: Sözcüğün akla gelen ilk anlamı: Elimi kestim. Soğuk su.
- Yan anlam: Gerçek anlamla bağlantısı süren yeni anlam, genellikle benzerlikten doğar: masanın ayağı, dağın eteği, kapının kolu.
- Mecaz anlam: Gerçek anlamdan tamamen uzaklaşmış anlam: soğuk insan (sevimsiz), ağır söz (kırıcı), tatlı dil.
- Terim anlam: Bir bilim, sanat ya da meslek dalına özgü anlam: açı (matematik), perde (tiyatro, müzik), hücre (biyoloji).
- Eş anlamlı: siyah - kara, okul - mektep. Zıt anlamlı: uzun - kısa. Eş sesli: Yazılışı aynı, anlamı farklı: yüz (sayı / surat / yüzmek), gül (çiçek / gülmek).
Yapı
| Gerçek | ilk anlam | Ağır çanta |
|---|---|---|
| Yan | gerçek anlamla bağlantılı | Sandalyenin ayağı |
| Mecaz | gerçek anlamdan uzak | Ağır sözler söyledi. |
| Terim | bilim/sanat dalına özgü | Dik açı, ikinci perde |
Örnekler
- Bu çorba çok tuzlu.tuzlu: gerçek anlam
- Bu ayakkabı çok tuzluya patladı.tuzlu: mecaz (pahalı)
- Dağın eteğinde küçük bir köy var.etek: yan anlam
- Üçgenin iç açıları toplamı 180 derecedir.açı: terim anlam
Sık yapılan hatalar
- ✗ "Masanın ayağı" mecaz anlamdır.✓ "Masanın ayağı" yan anlamdır.Ayakla benzerlik bağı sürüyor; mecazda bu bağ kopar.
- ✗ Eş sesli sözcükler eş anlamlıdır.✓ Eş sesliler yalnızca yazılışta aynıdır.Yüz (100) ile yüz (surat) arasında anlam ilişkisi yok.
- ✗ Terim anlamlı sözcükler başka anlamda kullanılamaz.✓ Kullanılabilir."Perde" tiyatroda terim, "pencere perdesi"nde gerçek anlamlıdır.