Türkçe · Cümle bilgisi · Ortaokul · LGS
Cümle Türleri
Cümleler yüklemin türüne (isim-fiil), yerine (kurallı-devrik), anlamına (olumlu-olumsuz, soru, ünlem) ve yapısına (basit, birleşik, sıralı, bağlı) göre sınıflandırılır.
Ne zaman kullanılır?
- Yüklemin türüne göre: Yüklemi isim soylu sözcük (+ ek fiil) olan isim cümlesi: Hava çok güzel. Yüklemi çekimli fiil olan fiil cümlesi: Kardeşim geldi.
- Yüklemin yerine göre: Yüklem sondaysa kurallı: Yarın Ankara'ya gidiyoruz. Sonda değilse devrik: Gidiyoruz yarın Ankara'ya. Yüklemi olmayan cümle eksiltilidir: Bir çay daha...
- Anlamına göre: olumlu / olumsuz, soru, ünlem cümlesi. Dikkat: Ben mi korkarım? biçimce olumlu, anlamca olumsuzdur (korkmam). Gelmez olur mu? biçimce olumsuz, anlamca olumludur.
- Yapısına göre: Tek yüklemli basit cümle · Bir temel cümle ile ona bağlı yan cümleden (fiilimsi, şart, -ki ile) oluşan birleşik cümle: Yağmur yağınca eve döndük. · Virgül ya da noktalı virgülle bağlanan sıralı cümle: Eve geldi, yemeğini yedi. · Bağlaçla bağlanan bağlı cümle: Çok çalıştı ama kazanamadı.
Yapı
| İsim / fiil | yüklem isim mi, çekimli fiil mi? | Hava soğuk. / Kar yağdı. |
|---|---|---|
| Kurallı / devrik | yüklem sonda mı? | Seni bekledim. / Bekledim seni. |
| Basit / birleşik | yan cümle var mı? | Okula gitti. / Okula giderken düştü. |
| Sıralı / bağlı | virgül mü, bağlaç mı? | Geldi, gitti. / Geldi ve gitti. |
Örnekler
- Kitabı okuyunca ona hak verdim.birleşik cümle (okuyunca: zarf-fiil yan cümlesi)
- Gözlerini açtı, etrafına baktı.sıralı cümle
- Hem şarkı söylüyor hem dans ediyordu.bağlı cümle
- Ne güzel bir gün!ünlem cümlesi, eksiltili (yüklemsiz)
Sık yapılan hatalar
- ✗ "Hava çok soğuktu." fiil cümlesidir.✓ İsim cümlesidir.Yüklem "soğuktu": soğuk (sıfat) + ek fiil.
- ✗ "Yağmur yağarsa maç ertelenir." basit cümledir.✓ Birleşik cümledir (şartlı)."Yağmur yağarsa" yan cümle, "maç ertelenir" temel cümle.
- ✗ "Ben mi korkarım?" olumlu bir cümledir.✓ Biçimce olumlu, anlamca olumsuzdur.Söylenmek istenen: Korkmam.