Türkçe · Cümle bilgisi · Ortaokul · Lise
Anlatım Bozuklukları
Cümlede gereksiz ya da yanlış anlamda sözcük kullanımı, çelişki, özne-yüklem uyumsuzluğu, ek eksikliği ve sözcüklerin yanlış sıralanmasından doğan bozukluklar.
Ne zaman kullanılır?
- Gereksiz sözcük: Aynı anlam iki kez verilir: geri iade (iade zaten geri vermek), yaklaşık 50 kişi civarında, en mükemmel.
- Anlamca çelişen sözcükler: Kesinlikle belki yarın gelir. (Kesinlik ile olasılık bir arada olmaz.)
- Yanlış anlamda sözcük: Konuşmacı izleyicileri öyle etkiledi ki herkes hüngür hüngür güldü. (Hüngür hüngür ağlamak için kullanılır.)
- Özne-yüklem uyumsuzluğu: Ben ve arkadaşım sinemaya gittiler. → gittik.
- Ortak öge / ek eksikliği: Bu konuya ilgi duyuyor ve araştırıyor. → Bu konuya ilgi duyuyor ve bu konuyu araştırıyor. (Ortak kullanılan sözcük iki yükleme farklı hâl ekiyle bağlanıyor.)
- Sözcüğün yanlış yerde olması: Yeni öğrencilere bir okul yapılacak. → Öğrencilere yeni bir okul yapılacak.
Yapı
| Gereksiz sözcük | aynı anlam iki kez | geri iade → iade |
|---|---|---|
| Çelişki | kesinlik + olasılık | kesinlikle belki |
| Uyumsuzluk | özne ile yüklem kişisi farklı | Ben ve sen gitti → gittik |
| Ek eksikliği | ortak öge farklı ek istiyor | konuya ... araştırıyor |
| Sıralama | sıfat yanlış ismin önünde | yeni öğrencilere bir okul |
Örnekler
- Ürünü beğenmezseniz iade edebilirsiniz.Doğru: "geri iade" denmez.
- Toplantıya yaklaşık 40 kişi katıldı.Doğru: "yaklaşık ... civarında" birlikte kullanılmaz.
- Annem ve ben pazara gittik.Doğru: özne çoğul (biz), yüklem 1. çoğul.
- Kitaplarını sevdiğini ve onları sık sık okuduğunu söyledi.Doğru: ortak öge iki yükleme ayrı ayrı uygun ekle bağlandı.
Sık yapılan hatalar
- ✗ Bu konuda karşılıklı fikir alışverişinde bulunduk.✓ Bu konuda fikir alışverişinde bulunduk.Alışveriş zaten karşılıklıdır: gereksiz sözcük.
- ✗ Sınavı mutlaka kazanabilirim.✓ Sınavı mutlaka kazanacağım. / Sınavı kazanabilirim.Kesinlik (mutlaka) ile olasılık (-abilir) çelişiyor.
- ✗ Öğrenciler ve öğretmen bahçede oynadık.✓ Öğrenciler ve öğretmen bahçede oynadı.Özne 3. kişi, yüklem 1. kişi olamaz.