Türkçe · Ses bilgisi · Ortaokul
Küçük Ünlü Uyumu
Düzlük-yuvarlaklık uyumu: Düz ünlüden sonra düz, yuvarlak ünlüden sonra dar-yuvarlak ya da düz-geniş ünlü gelir.
Ne zaman kullanılır?
- Düz ünlüler: a, e, ı, i — Yuvarlak ünlüler: o, ö, u, ü
- Düz ünlüden sonra yalnızca düz ünlü gelir: kalemi, sarı.
- Yuvarlak ünlüden sonra ya dar-yuvarlak (u, ü) ya da düz-geniş (a, e) gelir: okul, gözlük, toprak, ördek.
- o ve ö yalnızca ilk hecede bulunur (alıntılar ve -yor hariç).
Yapı
| Düz → düz | a, e, ı, i ardından a, e, ı, i | kapı, gelin |
|---|---|---|
| Yuvarlak → dar yuvarlak | o, ö, u, ü ardından u, ü | kuzu, üzüm |
| Yuvarlak → düz geniş | o, ö, u, ü ardından a, e | oda, böcek |
Örnekler
- çocuko yuvarlak → u dar-yuvarlak: uyar.
- yağmura düz → u yuvarlak: istisna, uymaz.
- kavun, çamur, avuça'dan sonra u gelen bilinen istisnalar.
Sık yapılan hatalar
- ✗ o'dan sonra o gelebilir sanmak✓ horoz, doktor, profesörBunlar istisnadır ya da alıntıdır; kuralda o yalnızca ilk hecede bulunur.
- ✗ -yor ekini uyumlu saymak✓ geliyor-yor eki küçük ünlü uyumunu da bozar.