Türkçe · Ses bilgisi · Ortaokul
Büyük Ünlü Uyumu
Türkçe kelimelerde ilk hecedeki ünlü kalınsa sonraki heceler de kalın, inceyse ince ünlülerle devam eder.
Ne zaman kullanılır?
- Kalın ünlüler: a, ı, o, u
- İnce ünlüler: e, i, ö, ü
- Kelimede yalnızca kalın ya da yalnızca ince ünlüler varsa uyum vardır: kapı, odalar / evler, gönül.
- Ekler de bu kurala uyar: kitap-lar, ev-ler, okul-da, köy-de.
Yapı
| Uyan | yalnız kalın ya da yalnız ince | çocuklar, güzellik, balık |
|---|---|---|
| Uymayan | kalın ve ince karışık | kitap, kalem, anne, elma |
| Uymayan ekler | -ken, -ki, -leyin, -yor, -mtırak, -gil | okurken, akşamleyin, geliyor, sarımtırak |
Örnekler
- ağaç-lar-daTüm ünlüler kalın (a, a, a): uyar.
- kitapi ince, a kalın: alıntı kelime, uymaz.
- anneTürkçe kökenli olduğu hâlde uymayan istisnalardan.
- okul-da-ki-ki eki uyuma girmez.
Sık yapılan hatalar
- ✗ Alıntı kelimeler hep uyar sanmak✓ kitap, kalem, saat, tiyatroYabancı kökenli kelimelerin çoğu uyuma girmez.
- ✗ -yor ekini uyumlu sanmak✓ geliyor (e-i-o)-yor eki hiçbir zaman değişmez, uyumu bozar.