Türkçe · Ses bilgisi · Ortaokul · LGS
Ünsüz Düşmesi ve Ünsüz Türemesi
küçük → küçülmek (k düşer), his → hissetmek (s türer). Ek ya da yardımcı fiil alırken bir ünsüzün düştüğü ya da ikizleştiği ses olayları.
Ne zaman kullanılır?
- Ünsüz düşmesi: -k ile biten bazı sözcükler -l, -cık gibi ekler alınca son ünsüzü düşer: küçük → küçülmek, küçücük · alçak → alçalmak · yüksek → yükselmek · ufak → ufalmak, ufacık.
- Bazı birleşik sözcüklerde de ünsüz düşer: Kahraman + Maraş → Kahramanmaraş.
- Ünsüz türemesi (ikizleşme): Arapça kökenli tek heceli bazı sözcükler ünlüyle başlayan bir ek ya da "etmek, olmak" alınca son ünsüz ikizleşir: his → hissetmek, af → affetmek, ret → reddetmek, hak → hakkı, zan → zannetmek, sır → sırrı, tıp → tıbbi.
- Ünsüz türemesi olduğu için bu birleşik fiiller bitişik yazılır: hissetmek, affetmek (ama yardım etmek ayrı).
Yapı
| Ünsüz düşmesi | -k + -l / -cık | küçük → küçülmek |
|---|---|---|
| Birleşik sözcükte | ünsüz düşer | Kahramanmaraş |
| Ünsüz türemesi | his + etmek → hissetmek | af → affetmek, hak → hakkı |
Örnekler
- Kazak yıkanınca küçüldü.küçük → küçül-: k düştü
- Uçak yavaş yavaş alçaldı.alçak → alçal-: k düştü
- Beni affet, çok üzgünüm.af → affet-: f türedi
- Bu senin hakkın.hak → hakkı: k türedi
Sık yapılan hatalar
- ✗ Kendimi kötü hisediyorum.✓ Kendimi kötü hissediyorum.Ünsüz türemesi: ss.
- ✗ Teklifi ret etti.✓ Teklifi reddetti.Ret + etmek → reddetmek, bitişik.
- ✗ Küçükmek✓ Küçülmekk düşer, yerine -l eki gelir.