Türkçe · Yazım kuralları · Ortaokul · Lise
Düzeltme İşareti (Şapka: â, î, û)
kar mı kâr mı, hala mı hâlâ mı? Düzeltme işaretinin TDK'ye göre üç kullanım yeri.
Ne zaman kullanılır?
- Anlam karışıklığını önlemek için yazılışı aynı, okunuşu ve anlamı farklı sözcüklerde uzun okunan ünlünün üzerine: kâr (kazanç) – kar (yağış), hâlâ (henüz) – hala (babanın kız kardeşi), âdet (gelenek) – adet (sayı), âlem (dünya) – alem (bayrak).
- Kalın okunan g, k, l'den sonra gelen a ve u ünlülerinin üzerine (Arapça ve Farsça kökenli sözcüklerde): kâğıt, dükkân, hikâye, rüzgâr, Kâzım. Bu kural her sözcükte uygulanmaz (lazım, lale, kalp düzeltme işaretsiz yazılır); emin değilsen sözlüğe bak.
- Nispet i'sinin (aitlik bildiren -î ekinin) üzerine: millî, resmî, askerî, tarihî, dinî. Böylece belirtme eki ile karışmaz: askerî (askerle ilgili) – askeri (askeri gördüm).
- Düzeltme işareti büyük harflerde de kullanılır: Âdem, Hâlâ.
Yapı
| Anlam ayırma | â, î, û uzun ünlü | kâr / kar, hâlâ / hala |
|---|---|---|
| Kalın g, k, l sonrası | â, û | kâğıt, dükkân, rüzgâr |
| Nispet î | -î eki | millî, resmî, tarihî |
Örnekler
- Bu işten hiç kâr etmedik.kâr = kazanç
- Hâlâ gelmedi mi?hâlâ = henüz
- Halam Bursa'da yaşıyor.hala = babanın kız kardeşi
- Millî maç bu akşam.millî: nispet î
Sık yapılan hatalar
- ✗ Kar oranı yüksek bir iş. (kazanç anlamında)✓ Kâr oranı yüksek bir iş.Kazanç anlamında düzeltme işareti gerekir.
- ✗ Hala bekliyorum.✓ Hâlâ bekliyorum.Henüz anlamında hâlâ.
- ✗ milli park✓ millî parkNispet î'si düzeltme işareti alır.